Αρχική Χάρτης Πλοήγησης Αναζήτηση
 
Ομιλία Νίκου Σηφουνάκη στην παρουσίαση του βιβλίου-Ξ»Ξ΅Ο…ΞΊΟŽΞΌΞ±Ο„ΞΏΟ‚ "ΑνΡξΡρΡύνητη Λέσβος"

 
«Πουθενά, σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου, ο Ήλιος και η σελήνη δεν συμβασιλεύουν τόσο αρμονικά, δεν μοιράζονται τόσο ακριβοδίκαια την ισχύ τους, όσο επάνω σ’ αυτό το κομμάτι γης που, κάποτε, ποιος ξέρει σε τι καιρούς απίθανους, ποιος θεός, για να κάνει το κέφι του, έκοψε και φύσηξε μακριά, ίδιο πλατανόφυλλο καταμεσής του πελάγους. Μιλώ για το νησί που αργότερα, όταν κατοικήθηκε, ονομάστηκε «Λέσβος»… Μ’ αυτά τα λόγια ο Ο-δυσσέας Ελύτης, στο πεζό κείμενό του που επιγράφεται «Η άλλη Λέσβος» ορίζει το ποιη-τικό στίγμα του νησιού που μοιάζει πιο αληθινό από το γεωγραφικό αφού – όπως υποστη-ρίζει ο ίδιος – «η θέση του, όπως τη βλέπουμε σημαδεμένη στους γεωγραφικούς χάρτες, δε μοιάζει να ανταποκρίνεται και πολύ στην πραγματικότητα.». Όσοι δεν γνωρίζουν από κοντά τη Λέσβο θα νομίσουν, ίσως, ότι ο Ελύτης - από αγάπη στον τόπο της καταγωγής του – εξαντλεί τα όρια της ποιητικής άδειας αγγίζοντας, με τη διατύπωσή του αυτή, την υπερβο-λή. Όσοι όμως, ευτυχείς, προσπάθησαν να ανιχνεύσουν το πανέμορφο πρόσωπο του νη-σιού - τόσο ώστε, τελικά, να τους αποκαλυφθεί – ξέρουν ότι ο ποιητής, με τον τρόπο του, κυριολεκτεί.
Η Λέσβος είναι, πράγματι, ένας τόπος μαγικός και ασκεί μια ακατανίκητη γοητεία, ειδικά σε όσους πιστεύουν ότι τα θαύματα έχουν, κυρίως, φυσική διάσταση και αποτελούν μια πρω-τότυπη και αιφνίδια σύνθεση απλών στοιχείων της ζωής. Γι’ αυτούς, η μεγαλόνησος του Βόρειου Αιγαίου, είναι ένας χώρος «όπου το θαύμα λειτουργεί ακόμα» - για να θυμηθώ μια φράση ενός άλλου μεγάλου Νομπελίστα του Γ. Σεφέρη - χωρίς όμως να έχει καταγωγή υπερφυσική, αφού υπακούει - κατά κανόνα - στο οικείο μέγεθος του τόπου και στο αν-θρώπινο μέτρο. Όσοι πιστεύουν ότι τέτοιες μικρές αποκαλύψεις είναι, ακόμα και σήμερα, εφικτές ας επιχειρήσουν να τις αναζητήσουν στη Λέσβο. Είναι βέβαιο ότι θα τις συναντή-σουν στο κάθε τους βήμα γιατί στο νησί της Σαπφώς η μαγεία καραδοκεί σε κάθε γωνιά, απέριττη, καθημερινή και αυτονόητη σαν φυσικό φαινόμενο. Αντλεί τα συστατικά της από τις ίδιες δεξαμενές που σε κάθε τόπο της Ελλάδας δημιουργεί η φύση, διαμορφώνει η ζωή, γεμίζει ο χρόνος και συντηρεί η παράδοση. Τα συνθέτει όμως σε τέτοιες μυστικές, πολυ-ποίκιλες και πολύπλοκες αναλογίες ώστε οι μορφές που γεννιούνται από την ανάμιξή τους είναι - τις πιο πολλές φορές - μοναδικές, αιφνίδιες και γοητευτικές. Τα συστατικά αυτής της γοητείας θα τα συναντήσετε σ’ όλα τα χαρακτηριστικά που σχηματίζουν τη φυσιογνωμία του νησιού: Στο φως, στο τοπίο, στην ιστορία, στο λαϊκό πολιτισμό, στην πνευματική πα-ράδοση, στην αρχιτεκτονική, στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα. Τη μαγεία, όμως, της Λέσβου θα πρέπει να την αναζητήσετε λίγο πιο μακριά, στην προέκταση και στη σύνθεση τους. Γι’ αυτό πρέπει να διαλέξετε, από την αρχή, τον τρόπο που θα πλησιάστε τη Λέσβο. Αν την προσεγγίστε αναλυτικά σαν αντικείμενο μελέτης, θα διαπιστώσετε ότι είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Αν όμως αποφασίσετε να την ανακαλύψετε συνολικά και να της παραδοθείτε, τότε είναι σίγουρο ότι θα σας καθηλώσει.
Που οφείλεται άραγε αυτή η, σχεδόν χειροπιαστή, μαγεία της Λέσβου; Στις αντιθέσεις και την ποικιλία του τοπίου της και στον, μοναδικό στον κόσμο, γεωλογικό της πλούτο; Στον πολιτισμό της ελιάς, που η καλλιέργειά της στάθηκε η βάση της επιβίωσης και της θεαματι-κής οικονομικής της ανάπτυξης τον 19ο αιώνα; Στο ότι είναι ένας πολυσήμαντος τόπος που στη διάρκεια των αιώνων λειτούργησε σαν σταυροδρόμι αγαθών και πολιτισμών και που - καθώς τα πνευματικά του σύνορα έγιναν ευρύτερα από τα γεωγραφικά - κατόρθωσε να προσαρμόσει στη δική του κλίμακα - και τελικά να αφομοιώσει απόλυτα - κάθε χρήσιμο δάνειο από τον ευρύτερο γεωγραφικό του χώρο; Στο ότι - χάρη και στην αγάπη των αν-θρώπων που την κατοικούν - κατάφερε να παραμείνει η καλύτερα διατηρημένη γεωγραφι-κή ενότητα του ελληνικού χώρου, που το παρελθόν της δεν σβήστηκε βίαια από την ισο-πεδωτική επέλαση του μαζικού τουρισμού που έφερε την άναρχη υπερδόμηση και από την επιδημία του εύκολου πλουτισμού; Η αναμενόμενη ορθολογική απάντηση σ’ αυτές τις ρητορικές ερωτήσεις είναι, βέβαια, ότι η μαγεία της Λέσβου οφείλεται σ’ όλα αυτά μαζί. Αυ-τό βιώνω κι εγώ, που λάτρεψα αυτό το νησί και δεν σταμάτησα είκοσι πέντε, σχεδόν, χρό-νια τώρα να το ανακαλύπτω διαρκώς. Έρχονται όμως στιγμές, καθώς την περιδιαβαίνω ξανά και ξανά, που αναρωτιέμαι μήπως ο ποιητής έχει δίκιο: Η Λέσβος μπορεί να είναι, τελικά, η ευτυχισμένη επινόηση κάποιου θεού.
Αυτός λοιπόν ο  τόπος είναι γενναιόδωρος στον επισκέπτη του. Του προσφέρει εικόνες και αισθήσεις μοναδικές. Του ζητά όμως να καταθέσει την προσοχή του, να καθαρίσει τα μάτια και τα αυτιά του και να του αφιερώσει χρόνο. Η Λέσβος δεν είναι για τους βιαστικούς. Χρειάζεται υπομονή και επιμονή για να σου αποκαλυφθεί σ’ όλη της την ομορφιά, γιατί είναι ένας τόπος μετρημένος κι όμως, την ίδια στιγμή, απέραντος. Γι’ αυτό και η περιπλάνηση σ’ αυτό τον μαγικό νησιωτικό λαβύρινθο απαιτεί ένα μίτο για να μη χαθείς ή, αν προτιμάτε, ένα εύχρηστο εργαλείο προσανατολισμού για να τον ανακαλύψεις. Αυτό το πολύτιμο εργαλείο - που μέχρι σήμερα δεν υπήρχε - επινόησε με γνώση, ευαισθησία, κόπο και επιμονή η Τζέλη Χατζηδημητρίου.  Πολύτιμη η συμβολή των εκδόσεων Road που μας  προσφέρει σήμερα το βιβλίο με τον τίτλο «Ανεξερεύνητη Λέσβος». Πρόκειται για ταξιδιωτικό οδηγό; Κατ’ αρχήν ναι! Είναι μια επιτομή μεθοδικών οδηγιών για υποψιασμένους εναλλακτικούς περιηγητές. Αναμφίβολα είναι! Αποτελεί ένα θησαυρό τεκμηριωμένων πληροφοριών για τη φύση, την ιστορία και τον πολιτισμό της Λέσβου; Κι αυτό είναι βέβαιο! Αν είναι, όμως, όλα αυτά μαζί, λοιπόν, μπορεί να είναι και κάτι περισσότερο;
Η απάντηση είναι αβίαστη. Η «Ανεξερεύνητη Λέσβος» είναι κάτι πολύ περισσότερο και, πρώτα απ’ όλα, είναι ένα κατόρθωμα. Η συγγραφέας και φωτογράφος ανταποκρίθηκε με τον καλύτερο τρόπο στον δισυπόστατο ρόλο της και κατάφερε να εξαντλήσει, σχεδόν, έναν τόπο που συνήθως εξαντλεί όσους επιχειρούν να τον εξερευνήσουν. Έφτασε ως την πιο απόμακρη γωνιά του, μπόρεσε να αποσπάσει τα περισσότερα μυστικά του, φυλάκισε με τον ευαίσθητο φακό της τις πιο όμορφες εικόνες του και χώρεσε την ουσία του σ’ ένα τόμο 850 σελίδων που το μέγεθός του θυμίζει περισσότερο γεωγραφικό άτλαντα παρά ταξιδιω-τικό οδηγό.
Αν τα στοιχεία αυτά ορίζουν το μέγεθος του εγχειρήματος, υπάρχουν κι άλλα που μαρτυ-ρούν για την ποιότητα του και συνηγορούν στην άποψη ότι ξεπερνά, κατά πολύ, το απλό χρηστικό χαρακτήρα ενός απλού ταξιδιωτικού οδηγού. Το πιο σημαντικό είναι ο προσωπι-κός χαρακτήρας του βιβλίου, που σε πολλά σημεία του μοιάζει με κινηματογραφικό ντοκι-μαντέρ γυρισμένο στο χαρτί. Η Τζέλη Χατζηδημητρίου δεν είναι ένας απλός παρατηρητής που καταγράφει επιδερμικά τα προφανή στοιχεία ταυτότητας ενός χώρου. Είναι ένας άν-θρωπος που γνωρίζει σε βάθος το γενέθλιο τόπο του – του οποίου σπάνιες πλευρές έχει αναδείξει μοναδικά στις προηγούμενες, καθαρά φωτογραφικές, προσεγγίσεις της – και για να μας τον γνωρίσει καλύτερα επιστρατεύει ένα είδος αφήγησης σε πολύ προσωπικό τόνο, που αποτυπώνει τη μεγάλη της αγάπη για τη Λέσβο. Ο λόγος της επιβεβαιώνει, μάλιστα, ακόμα περισσότερο αυτή την αγάπη όταν γίνεται έντονα κριτικός και κάποτε δηκτικός απέ-ναντι σε νοοτροπίες και συμπεριφορές που απειλούν να αλλοιώσουν τον χαρακτήρα του νησιού. Με τον τρόπο αυτό, σχηματίζει με τις λέξεις, ένα προσωπικό οδοιπορικό που λει-τουργεί σαν συναρπαστική αποκαλυπτική μαρτυρία, γραμμένο σε ύφος το οποίο σε τίποτα δεν θυμίζει τη συρραφή των ισοπεδωτικών και άχαρων υποδείξεων που υιοθετούν ακόμα και οι πιο προχωρημένοι «τουριστικοί» οδηγοί. «Έτσι ανακάλυψα εγώ τα νησί μου. Ακο-λουθήστε τα χνάρια μου κι ανακαλύψτε το κι εσείς με το δικό σας τρόπο» μοιάζει να λέει η συγγραφέας στους αναγνώστες της, παροτρύνοντάς τους να επιχειρήσουν τη δική τους προσωπική περιπέτεια, απελευθερωμένοι από τον συνήθη καταναγκασμό των περιηγητι-κών εγχειριδίων.
«Μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις» υποστηρίζει ένα πασίγνωστος αφορισμός. Η Τζέλη Χατζηδημητρίου είναι, πριν απ’ όλα, μια καταξιωμένη φωτογράφος που, συνήθως, μιλά με εικόνες. Αυτή τη φορά, για χάρη του νησιού της, αποφάσισε να προεκτείνει τον αφορισμό αυτόν και να μας θυμίσει ότι και μια λέξη μπορεί να συμπυκνώσει χίλιες εικόνες, αφού μπορεί να τις συμπυκνώσει σε μια έννοια. Χειρίστηκε λοιπόν, παράλληλα με τις εικόνες, και τον γραπτό λόγο εξ ίσου αποτελεσματικά  για να μας χαρίσει ένα πλήρες, πολυδιάστατο και πολύτιμο περιηγητικό χρονικό που μετουσιώνει την προσωπική της πατριδογνωστική περιπέτεια σ’ ένα εργαλείο προσιτό και χρήσιμο σε όλους. Της αξίζουν οι ευχαριστίες, η αναγνώριση και τα συγχαρητήριά μας.
Επιτρέψτε μου να κλείσω μ’ ένα σύντομο υστερόγραφο. Η «Ανεξερεύνητη Λέσβος» είναι, χωρίς αμφιβολία ο πληρέστερος οδηγός που γράφτηκε ποτέ για το νησί μας. Έρχεται σε μια στιγμή που η Λέσβος ανιχνεύει αναπτυξιακούς δρόμους που θα λειτουργήσουν αποτε-λεσματικά και συμπληρωματικά με τις παραδοσιακές δομές της αγροτικής της οικονομίας. Πιστεύω – και από χρόνια έχω υποστηρίξει και με το λόγο μου και με τις πολιτικές μου πράξεις – ότι οι δρόμοι αυτοί οδηγούν στην αξιοποίηση της μοναδικής και, σε μεγάλο βαθ-μό, διατηρημένης φυσιογνωμίας του νησιού μέσα από την προσέγγιση και τις πρακτικές του εναλλακτικού τουρισμού που κατανοεί, σέβεται και αναδεικνύει με μέτρο τους τόπους και την ιστορία τους. Η Λέσβος με τον σπάνιο φυσικό και πολιτιστικό της πλούτο είναι, ί-σως, ο πιο πρόσφορος τόπος στην Ελλάδα για ν’ αξιοποιήσει αυτή την ήπια - και στο βά-θος σοφή - αναπτυξιακή λογική. Πιστεύω ακόμα ότι το βιβλίο της Τζέλης έρχεται σε μια στιγμή που μπορεί να προσφέρει πολλά στη Λέσβο, βοηθώντας την να ανιχνεύσει τις «α-νεξερεύνητες» αναπτυξιακές της δυνατότητες. Σας ευχαριστώ.