Θέμα : < Η υπερδόμηση των νησιών οδηγεί στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική υποβάθμιση >

Θα ήθελα κατ΄ αρχήν να συγχαρώ τον Δήμο Πάρου και την Ομοσπονδία Παριανών Συλλόγων για την πρωτοβουλία τους να διοργανώσουν  τη σημερινή  ημερίδα.
Θεωρώ πολύ θετικό   το γεγονός ότι η τοπική κοινωνία δραστηριοποιείται ανησυχούσα για τις αναπτυξιακές  προοπτικές  του νησιού. Εμφανείς είναι ήδη  οι επιπτώσεις που προκαλεί η υπερδόμηση  στο όνομα της τουριστικής ανάπτυξης και της παραθεριστικής κατοικίας. Γενικά στη χώρα μας η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού οδήγησε σε πολλές περιπτώσεις στην κατανάλωση φυσικών πόρων απαράμιλλης αισθητικής και περιβαλλοντικής αξίας  ή ακόμα χειρότερα σε μη αναστρέψιμη οικολογική καταστροφή.

Είναι αδιαμφισβήτητα η εικοσαετία 1980 – 2000 η περίοδος που αυξήθηκε θεαματικά το κατά κεφαλήν εισόδημα κυρίως των χαμηλών και μεσαίων στρωμάτων των νησιών μέσω της οικονομικής δραστηριότητας  που ο τουρισμός ανέπτυξε. Κατά γενική παραδοχή στις μέρες μας τα νησιά της πρώτης τουριστικής ταχύτητας έχουν ήδη φθάσει στο μέγιστο της φέρουσας  ικανότητας τους.
Στόχος όμως στο εξής δεν  πρέπει να είναι απλά η μεγιστοποίηση του αριθμού των επισκεπτών μέχρι το όριο της αντοχής του νησιού , αλλά η μεγιστοποίηση της ευημερίας που ο τοπικός πληθυσμός και η οικονομία μπορεί να αποκομίσει από την αύξηση της τουριστικής δραστηριότητας μακροπρόθεσμα  και  κατά πόσο  ο κοινωνικός , πολιτιστικός και  περιβαλλοντικός  τομέας  μπορεί  να  αντέξει.
Με την τουριστική έκρηξη των δυο τελευταίων  δεκαετιών, τα  νησιά μας οδηγήθηκαν σε μείωση της ποιότητας και στην τυποποίηση των αισθητικών προτύπων.
Το νησιωτικό τοπίο πλημμύρισε με παράταιρα κτίσματα ενιαίας και απρόσωπης αρχιτεκτονικής που ξεφύτρωσαν βιαστικά προκειμένου να εξυπηρετήσουν το συνεχώς αυξανόμενο τουριστικό ρεύμα.
 Οικισμοί που δημιουργήθηκαν με την σοφία του χρόνου από τον λαϊκό τεχνίτη αλλοιώθηκαν και καταστράφηκαν μέσα σε λίγα χρόνια. Η ισοπέδωση ολοκληρώθηκε με την ανάπτυξη μίας οικοδομικής δραστηριότητας με ενιαία πρότυπα και αρχιτεκτονική που τυποποίησε την εικόνα και αλλοίωσε δραματικά το τοπίο.
Η δόμηση τέθηκε στην εξυπηρέτηση του εποχιακού κέρδους, χωρίς χωροταξικό σχεδιασμό και προκάλεσε καταστρεπτικές συνέπειες στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον στο οποίο θα έπρεπε να στηρίζεται, σε αντίθεση με ότι έγινε σε άλλες χώρες της Ευρώπης όπως π.χ. η Ιταλία. Ο σεβασμός των αξιόλογων και  ιστορικών οικισμών τους, η προστασία του τοπίου τους, η ανάδειξη του τοπικού πολιτιστικού τους πλούτου οδήγησε  να έχουν μία διευρυμένη τουριστική περίοδο με υψηλής ποιότητας  παρεχόμενες υπηρεσίες.

Αντιθέτως, στην Πάρο για παράδειγμα, η προστασία μίας περιοχής χαρακτηρισμένης σαν ιδιαιτέρου φυσικού κάλους όπως οι < Κολυμπήθρες > της κοινότητας  Νάουσας,  αντιμετωπίστηκε με προχειρότητα και γι’ αυτό όχι μόνον δεν εφαρμόσθηκε κανένα πρόγραμμα ανάδειξης,  αλλά η περιοχή υποβαθμίστηκε  και δομήθηκε όλη η παράκτια ζώνη με ταβέρνες, εστιατόρια , κατοικίες και ξενοδοχεία, παρά τα γενικά μέτρα που έλαβε η πολιτεία με την κήρυξη και  θεσμοθέτηση της περιοχής προστασίας.
Η χωρίς προγραμματισμό οικοδομική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε όχι μόνο στην Πάρο αλλά και σε όλες τις τουριστικά αναπτυσσόμενες περιοχές προκειμένου να προλάβει την επιθυμητή ζήτηση , άμβλυνε το αισθητήριο μας και μετασχημάτισε στοιχεία της παράδοσης και του πολιτισμού μας σε τυποποίηση .
Το κάθε νησί μας με ιδιαίτερη  αρχιτεκτονική  και ιστορική αξία  μετατρέπεται ομοιόμορφα σε τόπους εξυπηρέτησης με αυξανόμενη πίεση για μέγιστη δόμηση στις παράκτιες κυρίως περιοχές. Τα πάντα προσλαμβάνονται ως οικοπεδικοί χώροι για να ξεφυτρώσουν παντού και ραγδαία  παραθεριστικές κατοικίες αμφίβολης αισθητικής, καταλαμβάνοντας  τους τελευταίους ελεύθερους χώρους.
Αναρωτιέται εύλογα κανείς ποιο θα είναι το τουριστικό προϊόν που θα προσφέρεται σε έναν οικοπεδοποιημένο τόπο και βέβαια τι είδους τουρισμό θα δέχεται στο άμεσο μέλλον εάν συνεχίσουν οι σημερινοί ξέφρενοι ρυθμοί οικοδόμησης.

Αφ΄ ενός η  απουσία εξειδικευμένων κανόνων και δεσμεύσεων για τους  οικισμούς και την εκτός σχεδίου δόμηση, τους οποίους οφείλαμε  να έχουμε  θεσμοθετήσει  και αφ΄ ετέρου  η αδράνεια και σε πολλές περιπτώσεις η οργανωμένη αντίδραση φορέων ή και πολιτών στην θεσμοθέτηση ενός χωροταξικού σχεδίου, οδήγησαν στην σημερινή χαοτική κατάσταση που απαξιώνει το Αιγαιοπελαγίτικο τοπίο και ευτελίζει την ιστορία του.

Για να μιλήσουμε συγκεκριμένα για την  Πάρο, πιστεύω ότι το  ρεύμα των επισκεπτών που δέχεται διαχρονικά ενισχύεται και έτσι η αυξημένη ζήτηση σαν τόπος παραθερισμού ή διακοπών αποτελεί έναυσμα δημιουργίας αντίστοιχης αυξημένης προσφοράς καταλυμάτων και κατοικιών.
Ο τουρισμός και η εκμετάλλευση του κατέλαβε την πρώτη θέση στις επιχειρηματικές προτιμήσεις των ντόπιων και μη , με αποτέλεσμα να καταστεί η βασικότερη πηγή πλούτου. Ο σύντομος χρόνος απόκτησης του εισοδήματος έγινε ελκυστικός παράγοντας σε άτομα που η ενασχόληση τους ήταν προσανατολισμένη σε άλλους τομείς της οικονομίας.
 Το Προεδρικό Διάταγμα του ΄93  από τα πρώτα νομοθετήματα, σχετικά με τον καθορισμό χρήσεων γης και όρων δόμησης του νησιού δεν κατάφερε να κατευθύνει την οικιστική ανάπτυξη σε οργανωμένες ζώνες με τις απαραίτητες τεχνικές υποδομές και να εξασφαλίσει ανοιχτές και αδόμητες παραλίες.
 Η τοπική νησιωτική κοινωνία δεν αντιστάθηκε ως όφειλε, με αποτέλεσμα την αλλοίωση όχι μόνο του φυσικού  αλλά και του κοινωνικού περιβάλλοντος.
Η έννοια της διαφύλαξης  των βασικών συστατικών του            « ελληνικού τρόπου ζωής », στον βαθμό που υπάρχει, με βάση τα ήθη και τα έθιμά μας, την γλώσσα μας, τις συνήθειες, τα ιδιαίτερα στοιχεία που έχουμε να επιδείξουμε στον τομέα του πολιτισμού και της τέχνης και της προβολής τους στους επισκέπτες του νησιού θα είχε αποτελέσματα την ισορροπία και την διαφύλαξη της ζωής των κατοίκων.

Είναι φανερό ότι η σωστή διαχείριση του φυσικού και αστικού περιβάλλοντος αποδεικνύεται πλέον σαν προϋπόθεση για την μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη και την προώθηση μίας ολοκληρωμένης ευημερίας των κατοίκων. Γνωρίζουμε ότι το περιβάλλον δεν είναι αναλώσιμο και οι παρεμβάσεις σε αυτό από την εκτός σχεδιασμού οικοδομική δραστηριότητα είναι μη αναστρέψιμες.
Στα πλαίσια της χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού θα πρέπει να εξασφαλισθούν και προβλεφθούν περιοχές μελλοντικών επεκτάσεων των οικισμών , διαφύλαξη ευαίσθητων περιοχών από αυθαιρεσίες και απρογραμμάτιστη δόμηση. Εξασφάλιση του κέντρου κοινωνικής ζωής με καθορισμό των ελεύθερων χώρων για κοινωφελείς και κοινόχρηστες λειτουργίες συνδυασμένους σε ένα ενιαίο πυρήνα ζωής και αναψυχής ώστε οι οικισμοί να ανταποκρίνονται στον ρόλο τους για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής των μόνιμων κατοίκων της.

Σήμερα η οποιαδήποτε παρέμβαση για την αποκατάσταση και την ισορροπία αφ΄ ενός  των πόρων και αφ΄ ετέρου της  φυσιογνωμίας του τόπου  είναι δύσκολη και απαιτεί οικονομικές θυσίες, είναι όμως επιβεβλημένη.
Επιβάλλεται να ληφθούν αποφάσεις που θα διαμορφώσουν μια νέα πολιτική προκειμένου να ανατραπεί η οριστική αλλοίωση του νησιωτικού τοπίου και να εφαρμοστεί η αρχή της αειφορίας και της βιώσιμης ανάπτυξης, δηλαδή της αναπτυξιακής πορείας εκείνης που θα επιτρέπει την διατήρηση της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας των νησιών και των χαρακτηριστικών του σε βάθος χρόνου.

Ο στόχος μας πρέπει να είναι σαφής και ρεαλιστικός, όπερ σημαίνει:
• Προστασία του νησιωτικού τοπίου για την διατήρηση της φυσιογνωμίας του
• Προσδιορισμός μέσω χωροταξικού σχεδιασμού των δράσεων που ακόμα μπορούν να προστεθούν στη μικροκλίμακα ενός νησιού όπως η Πάρος
• Προσδιορισμός της μέγιστης τουριστικής φέρουσας ικανότητας κάθε νησιού
• Εκπόνηση ειδικών προγραμμάτων για την ανάπτυξη του πρωτογενή τομέα – γεωργία και κτηνοτροφία – και καθετοποίηση των προϊόντων τους.
• Η οικοδομική δραστηριότητα ανά θεματική ενότητα στις εκτός σχεδίου περιοχές θα επιτρέπεται μόνο στις χωροθετημένες ζώνες με εξαίρεση  τις ανάγκες του πρωτογενή τομέα.

Το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ  το οποίο πριν λίγες μέρες παρουσιάσαμε δεν είναι μόνο ρεαλιστικό και καινοτόμο στα θέματα του περιβάλλοντος και ειδικότερα του νησιωτικού τοπίου. Είναι αποφασιστικό και δεν χαϊδεύει αυτιά. Η εκτός σχεδίου δόμηση για  παραθεριστική κατοικία, στην πεδινή ή στην παράκτια Ελλάδα και στα υπερδομημένα νησιά πρώτης τουριστικής ταχύτητας θα επιτρέπεται μόνο στις νομοθετημένες ζώνες στο χάρτη της Ελληνικής Επικράτειας.