Την πατρίδα μας, η αόρατη δύναμη του σύμπαντος – δεν εννοώ κανένα θεό - την προίκισε με δώρο το μοναδικό περιβαλλοντικό της πλούτο. Το ότι η Ελλάδα γέννησε – δημιούργησε τις επιστήμες όλες, τις τέχνες, ειδικοί έχουν σημειώσει πειστικά ότι πιθανόν να οφείλεται και στις περιβαλλοντικές συνθήκες, στο κλίμα, στον αέρα, στην κυριαρχία του μέτρου στις συνθήκες διαβίωσης. Στη γεωγραφική της δηλαδή θέση στην παγκόσμια σφαίρα.
Από την εποχή των κλασσικών χρόνων έως το 1950 το δομημένο περιβάλλον που δημιουργήθηκε το διέκρινε η ταπεινότητα. Η καταστροφή –η μη αναστρέψιμη- έγινε δυστυχώς τα 50 τελευταία χρόνια. Η ευθύνη για αυτό είναι πρωτίστως πολιτική. Η αλλοίωση του αστικού και περιαστικού τοπίου – αποτέλεσμα της άναρχης και ετσιθελικής δόμησης – υπήρξε αποτέλεσμα πολιτικών.
Ο Αντώνης Τρίτσης στις 31 Ιανουαρίου του 1983 – πριν 28 χρόνια- εισηγούμενος το Νόμο του 1337 για τακτοποίηση των αυθαιρέτων – ποιος δεν θυμάται το διαφημιστικό spot «δήλωσε το, να το σώσεις» - έλεγε (διαβάζω επακριβώς από τα τότε πρακτικά της βουλής:
«Σε τούτον τον πανάρχαιο τόπο, όπου η πόλη έχει ταυτιστεί με την Πολιτεία, όπου η αρχιτεκτονική των πόλεων και των κτιρίων υπήρξε πάντα η πεμπτουσία της πολιτισμικής δημιουργίας δεν μπορεί παρά να αισθάνεται κανείς ιστορικό δέος όταν εισηγείται πολεοδομικό νομοσχέδιο. […]
Δέος κοινωνικό, γιατί η πολεοδομία ταυτίζεται με τον πόθο ενός λαού, το μόνο σταθερό σημείο ασφάλειας που κατάφερε να έχει μέσα σε αυτή τη μεταπολεμική λαίλαπα, ήταν ένα κομμάτι γης για να φτιάξει κάποια στέγη. […]
Δέος πολιτικό, γιατί όλη η υπόθεση της πολεοδομίας στον Τόπο μας, σε αυτήν την ίδια περίοδο –εννοεί μεταπολεμικά και μετεμφυλιακά- , έχει διασύρει κάθε έννοια πολιτικής λειτουργίας, αλλά και την λειτουργία αυτής καθ’ αυτής της πολιτείας μας.
Αυτό που λέμε αυθαίρετη δόμηση δεν είναι τίποτα άλλο παρά η εικόνα μιας αυθαίρετης πολιτείας.»
Κυρίες και κύριοι Βουλευτές,

   
• Αυτά έλεγε ο αείμνηστος Α. Τρίτσης και πράγματι το μεταπολεμικό κράτος υπήρξε κράτος που δημιούργησε την έννοια της αυθαίρετης δόμησης. Οι εκατοντάδες χιλιάδες φοβισμένοι πολίτες  που εγκατέλειψαν την ύπαιθρο και συσσωρεύτηκαν στην Αττική κυρίως για να ξεφύγουν από την πολιτική καταδίωξη και το αστυνομικό κράτος φρόντισαν να εξυπηρετήσουν τις στεγαστικές τους ανάγκες παρακάμπτοντας κάθε νομιμότητα με την ανοχή και κάλυψη του κράτους. Η χωρίς σχέδιο, αυτοστέγαση τους δεν έχει προηγούμενο ιστορικό.
   
• Ακόμα και με την μικρασιατική καταστροφή το ηττημένο κράτος δημιούργησε τους συντεταγμένους προσφυγικούς οικισμούς στην Αττική αλλά και την άλλη Ελλάδα. Έφτιαξε τις πρωτότυπες προσφυγικές κατοικίες υψηλής αισθητικής και αρχιτεκτονικής αξίας όπως αυτές τις Λεωφόρου Αλεξάνδρας κ.α. Τα πολεοδομικά σχέδια στη Νέα Φιλαδέλφεια και στην Καισαριανή τότε έγιναν. Μέσα σε είκοσι χρόνια 1950-1970 οι μπουλντόζες της αντιπαροχής κατέστρεψαν την Νεοκλασική Αθήνα και άρχισε με  τις ευλογίες του κράτους η εποχή της αυθαίρετης δόμησης. Οι υπεύθυνοι είναι γνωστοί με πολιτικό ονοματεπώνυμο.
   
• Από το τέλος της δεκαετίας του 70 και μετά, η αυθαίρετη δόμηση με τις ευλογίες πάντα της πολιτείας είναι διαφορετική αλλά εξίσου  καταστροφική για το περιβάλλον. Αυξάνεται το βιοτικό επίπεδο των μεσαίων στρωμάτων και η ανασφάλεια των προηγούμενων δεκαετιών αντικαθίσταται από το δικαίωμα συμμετοχής στην απόλαυση των αγαθών και τη βιασύνη που αυτό συνεπάγεται. Η πλειοψηφία των πολιτών μπορεί να πραγματοποιήσει ένα όνειρο, αυτό της δεύτερης παραθεριστικής κατοικίας. Με το κράτος να «εποπτεύει» τη δημιουργία κυκλωμάτων συνδιαλλαγής μεταξύ πολιτών, μηχανικών, εργολάβων και πολεοδομικών γραφείων κατακρεουργείται το ελληνικό τοπίο με κατοικίες αμφίβολης αισθητικής αξίας, αν όχι σε πολλές περιπτώσεις άκρως απαράδεκτες και αντιαισθητικές, να καταλαμβάνουν κάθε γόνιμο και ελεύθερο χώρο του περιαστικού και παράκτιου τοπίου. Η απόπειρα θέσπισης κανόνων με το Νόμο 1337/1983 δεν τελεσφόρησε, αφού η Επιχείρηση Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης (Ε.Π.Α.) έμελλε να μείνει σχεδόν απραγματοποίητη.

Η πολιτεία όπως αυτή εκφράζεται σήμερα κατανοεί ότι:
Η περαιτέρω συνέχιση της αυθαίρετης δόμησης στο όνομα της παραθεριστικής κατοικίας, που εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες είναι κατοικία εκμετάλλευσης, με την υπερδόμηση στις ευαίσθητες περιοχές της πεδινής, παράκτιας και νησιωτικής χώρας θα οδηγήσει σε ολοσχερή και μη αναστρέψιμη καταστροφή του περιβαλλοντικού πλούτου της χώρας.  Για αυτό σχεδιάσαμε και εντός του επόμενου διμήνου δρομολογούμε και ολοκληρώνουμε μια συνολική θεσμική παρέμβαση για την οποία εργαζόμαστε τους τελευταίους δέκα μήνες και συγκεκριμένα:

   
1. Νομοσχέδιο για το Νέο Τρόπο Έκδοσης Αδειών Δόμησης και Ελέγχου Κατασκευών που κατατίθεται στη Βουλή τις επόμενες μέρες και όπου διαχωρίζεται το εγκριτικό από το εποπτικό έργο στις κατασκευές.
   
2. Νομοσχέδιο για τη ριζική αναθεώρηση του Νέου Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού – Νέος ΓΟΚ,  ο οποίος θα είναι απλός, ευέλικτος, που θα απελευθερώνει την αρχιτεκτονική φαντασία.
   
3. Είναι σε εξέλιξη η εκπόνηση μελετών αναθεώρησης των Χωροταξικών Σχεδίων των 12 Περιφερειών της χώρας που θα δίνουν τις εξειδικευμένες στρατηγικές κατευθύνσεις σε τοπικό επίπεδο
   
4. Βρίσκονται στο στάδιο της ανάθεσης οι μελέτες για τη θεσμοθέτηση αρχιτεκτονικών μορφολογικών κανόνων δόμησης για κάθε Καλλικρατικό Δήμο της χώρας
   
5. Ολοκληρώθηκε το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για την βιομηχανία και δρομολογείται εκείνο του τουρισμού
   
6. Ολοκληρώθηκε η διαβούλευση για τα δύο μεγάλα ρυθμιστικά σχέδια Αττικής και Θεσσαλονίκης και βρίσκονται σε εξέλιξη εκείνα του Βόλου, Ιωαννίνων, Πάτρας, Λάρισας και Ηρακλείου Κρήτης.
   
7. Ολοκληρώνεται η σύνταξη τευχών για την ανάθεση των μελετών διαμόρφωσης της εθνικής στρατηγικής για το Ελληνικό τοπίο
   
8. Θεσμοθετούμε την Ειδική Υπηρεσία Κατεδαφίσεων και την θωρακίζουμε με αρμοδιότητες ισχυρές που δεν επιδέχονται αμφισβήτησης.

Τα ειδικά πλαίσια είναι το εργαλείο που εξυπηρετούν τις χωρικές ανάγκες κάθε κλάδου, διασφαλίζουν την ανταγωνιστικότητα και βοηθούν να μην παρακωλύεται η λειτουργία άλλων παραγωγικών κλάδων και δραστηριοτήτων και χωρίς να υποβαθμίζεται το περιβάλλον.
Το παρόν νομοσχέδιο και οι ρυθμίσεις που προβλέπονται δεν είναι επομένως μια αποσπασματική αντιμετώπιση του φαινομένου αυθαίρετη δόμηση. Θα πρόσθετα ότι είναι μέρος  της προσπάθειας για την καταπολέμηση της. Εμείς, τη δημιουργηθείσα πραγματικότητα, για την οποία υπάρχουν διαχρονικά πολιτικές ευθύνες, δεν μπορούμε να προσποιούμαστε ότι δεν βλέπουμε εθελοτυφλώντας. Αντιμετωπίζουμε λοιπόν πολιτικά ένα υπαρκτό κοινωνικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε τα τελευταία τριάντα χρόνια συνολικά και όχι αποσπασματικά και είναι σημαντικό ότι η συντριπτική πλειοψηφία της Βουλής συναινεί.
Αυτό το κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα που καλούμαστε να λύσουμε, έχει όμως και τις νομικές και συνταγματικές πλευρές, τις οποίες πρέπει να λάβουμε υπόψη και να σεβασθούμε.
Ως συντεταγμένη πολιτεία, η εκτελεστική εξουσία προτείνει, η νομοθετική αποδέχεται εν μέρει ή εν όλω, χωρίς όμως να υπερβαίνει τη δικαστική αρμοδιότητα ή να την αγνοεί.
Στο όνομα της διάκρισης των ανεξάρτητων λειτουργιών της δημοκρατίας μας τη νομολογία του ΣτΕ  για πολεοδομικό σχεδιασμό πρέπει να τη σεβαστούμε για αυτό και καταθέτουμε σήμερα την πρόταση της αλλαγής της παρ. 1 του Άρθρου 24 που αναφέρεται σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο ισχύος της αναστολής κατεδάφισης των αυθαίρετων - 40 και 20 χρόνια - αντίστοιχα, για τις εντός και εκτός σχεδίου πόλεων και οικισμών κατασκευές και ζητάμε να αποδεχθεί η Βουλή, η περίοδος ισχύος της να φθάνει χρονικά έως ότου ολοκληρωθεί ο πολεοδομικός σχεδιασμός.

Με το νομοσχέδιο για πρώτη φορά εισάγεται η έννοια του «περιβαλλοντικού ισοζυγίου». Η επιβολή προστίμου από μόνη της ως τιμωρία για την όποια αυθαίρετη κατασκευή, δεν ανταποδίδει δικαιοσύνη  ως προς το βιασθέν περιβάλλον αλλά ούτε και αποτελεί ανταπόδοση ισότητας προς το νομοταγή πολίτη και κατά προέκταση στο κοινωνικό σύνολο εκ των υστέρων.

   
• Συμβολικά στο πρώτο άρθρο, η πρώτη παράγραφος του κεφαλαίου για την αυθαίρετη δόμηση, προτείνεται και καθιερώνει εφεξής ότι απαγορεύεται και είναι απολύτως άκυρη η μεταβίβαση ή σύσταση εμπράγματου δικαιώματος σε ακίνητο στο οποίο υπάρχει αυθαίρετη κατασκευή.
   
• Δεν εντάσσονται στη ρύθμιση αυθαίρετες κατασκευές στις ευαίσθητες ενότητες, όπως των δασών, του αιγιαλού και παραλίας, των αρχαιολογικών χώρων, των παραδοσιακών οικισμών. Η κοινωνική ευαισθησία μπορεί το υπόδικο κράτος να το οδηγεί στην συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία, όχι όμως άκριτα και ισοπεδωτικά.
   
• Αντιμετωπίζει επίσης για πρώτη φορά ισότιμα προβλήματα ίδιας φύσης και για τα ακίνητα του δημοσίου και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), όπως δημόσια κτίρια, νοσοκομεία κ.α. που κατασκευάστηκαν πριν ακόμα και από 40 χρόνια κάτω από άλλες προϋποθέσεις αδειοδότησης.
   
• Για πρώτη φορά θα υπάρξει εκτενής και λεπτομερής καταγραφή των αυθαιρέτων, κάτι που είναι αναγκαία προϋπόθεση για τον πολεοδομικό σχεδιασμό με τον οποίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη η ρύθμιση για την οποία συζητάμε σήμερα. Βεβαίως σε συνάρτηση με την καθιέρωση της ταυτότητας κτηρίου για τις νέες κατασκευές θα υπάρξει πλέον συνολική καταγραφή των κατασκευών και λεπτομερές αρχείο.

Η πρωτοβουλία μας αναγνωρίζει - και δεν στρουθοκαμηλίζει - την ανάγκη καταγραφής και ορθολογικού σχεδιασμού και τη μέριμνα για αποφυγή στο μέλλον της  συνέχισης του φαινομένου της αυθαίρετης δόμησης.

Με την εισαγωγή του περιβαλλοντικού ισοζυγίου, ο αυθαιρετών και καταβάλλει το πρόστιμο για την αυθαίρετη κατασκευή που του αναλογεί αλλά και συνεισφέρει σε αδόμητη γη ή σε χρήμα για την απόδοση του ελλείμματος της οικοδομικής αρτιότητας. Τα έσοδα που δημιουργούνται αποδίδονται στους ΟΤΑ και οι Δήμοι υποχρεούνται και να επιταχύνουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό αλλά και να υποδείξουν τους χώρους δημιουργία μεγάλων πάρκων, ελεύθερων και πράσινων χώρων.
Ας αναλογισθούμε ότι προπολεμικά σχεδόν όλες οι ελληνικές πόλεις διέθεταν κήπους κατ’ αναλόγια του Εθνικού Κήπου των Αθηνών. Ναύπλιο, Ρέθυμνο, Μυτιλήνη, Χίος, Χανιά και άλλες, που σε σχέση με το 1930 η έκταση τους σήμερα είναι εκατονταπλάσια,  όμως καμία μέριμνα για ανάλογη ενιαία ελεύθερη έκταση αναψυχής δεν υπήρξε από τότε. Ας αναλογισθούμε επίσης τι υπάρχει σε συγκεκριμένες πόλεις στον κόσμο, μεγάλα πάρκα με λίμνες και υποδομές για τα παιδιά, τους ηλικιωμένους, τα άτομα με ειδικές ανάγκες εντός των χώρων αυτών πρασίνου.

Βεβαίως από την πρωτοβουλία μας αυτή δεν μπορούν να απουσιάζουν τα κοινωνικά κριτήρια. Ο αυθαιρετούχος καλείται να καταβάλει πρόστιμο ανάλογα με:

   
• Το μέγεθος και το βαθμό της αυθαιρεσίας
   
• Την κοινωνική του κατάσταση, εάν είναι πρώτη και μοναδική κατοικία, το χώρο και τον τόπο του αυθαιρέτου, σε συνάρτηση με την τιμή ζώνης κ.α.

Λύνονται επίσης θέματα κοινωνικά πολιτών που έχουν εγκλωβιστεί από αυθαιρεσίες εργολάβων, ξεκαθαρίζονται θέματα κάθετης και οριζόντιας ιδιοκτησίας.
Για ειδικές κατηγορίες αυθαιρέτων, όπως τις πρόχειρες κατασκευές, το κράτος είναι αυστηρό στα κριτήρια ένταξης τους στη αναστολή κατεδάφισης.
Προσδιορίζεται η ευθύνη ιδιοκτήτη, μηχανικού και καταλογίζόνται αυστηρές κυρώσεις.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
όσο και αν ορισμένοι ισχυρίζονται ότι η απαρχή της αυθαίρετης δόμησης έχει τις ρίζες της στην εποχή της σύστασης του νεοελληνικού κράτους και φέρουν ως παράδειγμα τα Αναφιώτικα στη συνοικία Πλάκα των Αθηνών, η αλήθεια είναι ότι στη χώρα μας καθιερώθηκε ως κανόνας.
Αυτό τον κανόνα επιχειρεί ο σχεδιασμός μας στο ΥΠΕΚΑ στο σύνολό του να ανατρέψει με όσα σας ανάφερα.
Βεβαίως, το έργο μας δεν είναι εύκολο, ίσως όμως θα συνδράμει και η οικονομική κρίση που πέραν των πολλών κακών θα προσφέρει και κάτι καλό συνολικά στην κοινωνία μας, αρχής γενομένης από την μείωση των ελαστικών  καταναλωτικών συνηθειών μας.
Τα παραδείγματα πολλά όπως:
Όλοι μας είμαστε μάρτυρες κατασκευών παραθεριστικής κατοικίας «χολυγουντιανού» τύπου όπου τα δικαιούμενα προς δόμηση  200 m2 διπλασιάζονται ή τριπλασιάζονται καταστρατηγώντας Νόμους και Προεδρικά Διατάγματα για να ζήσει ο ιδιοκτήτής του 20 ή 30 μέρες το χρόνο. Είναι λογικό αυτό; Αυτός ο παραλογισμός έχει επιπτώσεις και στις πόλεις αρνητικές.
Π.χ. γιατί όταν το 1950 η πόλη της Μυτιλήνης είχε 35.0000 κατοίκους καταλάμβανε έκταση περίπου 3.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 60 χρόνια μετά εν έτη 2010  με τον ίδιο πληθυσμό καταλαμβάνει τριανταπλάσια έκταση?
Εξαφανίζοντας την περιαστική γη υψηλής παραγωγικότητας; Δυστυχώς  αυτό συμβαίνει σε όλες τις πόλεις της χώρας.
Αυτό πρέπει να αναχαιτίσουμε, την ματαιότητα της καταναλωτικής φρενίτιδας και να οδηγηθούμε σε εξορθολογισμό των αναγκών μας.
Η αύξηση των οικιστικών αναγκών οδηγεί σε αύξηση των οικονομικών απαιτήσεων και στη μείωση των προτερημάτων στην ποιότητα ζωή μας και στο χειροτέρεμα  του περιβάλλοντος που ζούμε.