Το πρώτο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας θεσμοθετήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του '80 (1985) και είχε κύριο στόχο να σταθεροποιήσει την πληθυσμιακή συγκέντρωση στην Αττική που οδήγησε στο μοντέλο της υδροκέφαλης Πρωτεύουσας εις βάρος της ισόρροπης ανάπτυξης των περιφερειών της χώρας. Από τα μέσα της δεκαετίας του '90 και όσο προχωρούσαμε προς την περίοδο της διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων, το Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας τροποποιήθηκε σημειακά (2002) και επιχειρήθηκε ένας ουσιαστικός εκσυγχρονισμός των υποδομών της πόλης που θα την τοποθετούσαν στο δίκτυο των «Κοσμοπόλεων», δηλαδή των Μητροπολιτικών Κέντρων του Κόσμου που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις του διεθνούς συστήματος. Τα μέσα σταθερής τροχιάς όπως το μετρό και το τραμ, το διεθνές αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος, η Αττική οδός, τα μεγάλα ολυμπιακά έργα κ.α. ήταν χειροπιαστές εκφράσεις αυτής της προσπάθειας.

Ωστόσο, από το 2004 και μετά, καταγράφεται σύγχυση α) ως προς το στόχο δηλαδή τι πρωτεύουσα απαιτείται να έχουμε β) έλλειψης οραματικού σχεδίου για την περιφέρεια Αττικής γενικότερα. Η Αθήνα όχι μόνο χάνει το διεθνή βηματισμό της, αλλά γνωρίζει μια πρωτοφανή κρίση σε όλα τα επίπεδα : οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, αναπτυξιακό. Ειδικότερα παρατηρείται κρίση στην επιχειρησιακή δράση, εκδίωξη της κατοικίας, ραγδαία υποβάθμιση του περιβάλλοντος, καταπάτηση του δημοσίου χώρου, συγκέντρωση - χωρίς καμία πρόνοια - μεταναστών και άλλων ευπαθών κοινωνικά ομάδων, γκετοποίηση περιοχών του ιστορικού της κέντρου, εκτίναξη της εγκληματικότητας.

Στη σημερινή συγκυρία, δεν έχουμε το περιθώριο να αποτύχει η νέα προσπάθεια ανάταξης της Αττικής ακριβώς διότι το σύμπλεγμα της Πρωτεύουσας λειτουργεί ως καταλύτης της συνολικής προσπάθειας που καταβάλει η χώρα για την έξοδό της από την κρίση : στην Αττική ζει σχεδόν ο μισός πληθυσμός της χώρας και, παρά την ύφεση στην οικονομία, δεν έχει καταγραφεί σημαντική τάση φυγής προς την περιφέρεια. Ο ρόλος της Αθήνας και του Πειραιά στην εθνική οικονομία είναι καθοριστικός λόγω της υψηλής συγκέντρωσης των επιτελικών και διοικητικών λειτουργιών του Κράτους, των μεταφορικών δικτύων και των επιχειρηματικών και ερευνητικών δραστηριοτήτων, ενώ η συμβολή τους στην εν γένει ανάπτυξη της ελληνικής κοινωνίας είναι επίσης καθοριστική. Επιπρόσθετα, η Αττική είναι μια μητροπολιτική περιφέρεια με σημαντική γεωστρατηγική θέση, συνυφασμένη με την ιστορική της παρουσία και ταυτότητα στη Μεσόγειο και τη Νοτιο-ανατολική Ευρώπη.

Υπό το πρίσμα αυτών των διαπιστώσεων, το νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας/ Αττικής προτείνει επιλογές στρατηγικού χαρακτήρα που συνδυάζουν την ανάπτυξη της οικονομίας και της κοινωνίας με την προστασία του εναπομείναντος περιβαλλοντικού αποθέματος. Όπως ορίζει ο σύγχρονος χωρικός σχεδιασμός για τις Μητροπόλεις, χωρίς οικονομική ανάπτυξη που βασίζεται στην κοινωνική συνοχή και στην προστασία του περιβάλλοντος, πολύ απλά, το μέλλον των μητροπολιτικών περιοχών θα είναι αβίωτο. Στην περίπτωση της Αθήνας, η πιο σημαντική οριζόντια παράμετρος που διατρέχει, κατά προτεραιότητα, το αναπτυξιακό τρίπτυχο οικονομία -κοινωνία-περιβάλλον είναι η πολιτιστική-τουριστική. Κατά συνέπεια, το ΡΣΑ είναι ένα δεκαετές σχέδιο χωρικών παρεμβάσεων που φιλοδοξεί να συνδέσει την ιστορικότητα της Πρωτεύουσας με σύγχρονες μορφές καινοτόμου παραγωγής, περιβαλλοντικής διαχείρισης και ενίσχυσης του κοινωνικού κεφαλαίου και, ταυτόχρονα, να δημιουργήσει σχέσεις ισορροπίας και συνεργασίας της Αττικής με τις όμορες περιφέρειες και τον εθνικό χώρο.

Πιο συγκεκριμένα, στους βασικούς άξονες του Ρυθμιστικού Σχεδίου της Αθήνας/ Αττικής ανήκει, καταρχάς, το περιβάλλον, δηλαδή, η προστασία του αστικού και του περιαστικού τοπίου και η κλιματική θωράκιση του Λεκανοπεδίου. Η στροφή προς το θαλάσσιο μέτωπο – το μεγαλύτερο, χιλιομετρικά, σε όλες τις Ευρωπαϊκές Μητροπόλεις – αλλά και η δημιουργία ενός «πράσινου τόξου» που θα συνδέσει τους μεγάλους ορεινούς όγκους που πλαισιώνουν την Αττική με τα πάρκα και τις νησίδες πρασίνου που βρίσκονται στο αστικό κέντρο, είναι κεντρικές επιλογές για την αποκατάσταση της σχέσης της πόλης με το Αττικό τοπίο.

Ένας δεύτερος άξονας είναι η ενίσχυση και η διαφύλαξη της αγροτικής γης ως σημαντικό στοιχείο του περιβάλλοντος, αλλά και της οικονομίας, δηλαδή, ο θεσμικός περιορισμός της αστικής εξάπλωσης με την προώθηση εναλλακτικών μορφών παραγωγής.

Άλλος άξονας αφορά στο μοντέλο οργάνωσης του αστικού χώρου ώστε να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή. Και τούτο διότι, η απειλή του κατακερματισμού της κοινωνίας είναι νέο φαινόμενο στην Ελλάδα όπου, παραδοσιακά, τα δίκτυα αλληλεγγύης ήταν ισχυρά και λειτουργούσαν αυθόρμητα. Το ΡΣΑ προβλέπει ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένης παρέμβασης για να αναζωογονηθεί το κέντρο της πόλης. Με πολεοδομικά εργαλεία και συντονισμό τομεακών πολιτικών στοχεύουμε στην αναβάθμιση των περιοχών κατοικίας και των μεικτών χρήσεων, στην επανάχρηση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, με ''συμπλήρωση'' των αστικών κενών, στην επιστροφή της κατοικίας και στην ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Με το Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας/ Αττικής 2021 καλούμαστε να προδιαγράψουμε τις προοπτικές εξέλιξης της Πρωτεύουσας και του περιαστικού της περιβάλλοντος με την αυτονόητη δυνατότητα ύπαρξης επιπρόσθετων επιλογών που πιθανόν απαιτηθούν στο μέλλον. Για το λόγο αυτόν, η διαδικασία της διαβούλευσης έχει κεντρικό ρόλο στην τελική διατύπωση του Ρυθμιστικού Σχεδίου της Αθήνας/ Αττικής και στη διασφάλιση της βιωσιμότητάς του με τελικούς αποδέκτες τους κατοίκους και τους επισκέπτες της ιστορικής Πρωτεύουσας.

Κατεβάστε το pdf